(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 072

॥ శ్రీః ॥
5.72. అధ్యాయః 072
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
శ్రీకృష్ణేన యుధిష్ఠిరంప్రతి యుద్ధపక్షస్థిరీకరణపూర్వకం లోకసంశయనిరాసాయ శమార్థం ప్రయతనకథనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

శ్రీభగవానువాచ। 5-72-0x(3621)(34425)
సంజయస్య శ్రుతం వాక్యం భవతశ్చ శ్రుతం మయా।
సర్వం జానాంయభిప్రాయం తేషాం చ భవతశ్చ యః ॥ 5-72-1(34426)
తవ ధర్మాశ్రితా బుద్ధిస్తేషాం వైరాశ్రయా మతిః।
యదయుద్ధేన లభ్యేత తత్తే బహుమతం భవేత్ ॥ 5-72-2(34427)
న చైవం నైష్ఠికం కర్మ క్షత్రియస్య విశాంపతే।
ఆహురాశ్రమిణః సర్వే న భైక్షం క్షత్రియశ్చరేత్ ॥ 5-72-3(34428)
జయో వధో వా సంగ్రామే ధాత్రాఽఽదిష్టః సనాతనః।
స్వధర్మః క్షత్రియస్యైష కార్పణ్యం న ప్రశత్యతే ॥ 5-72-4(34429)
న హి కార్పణ్యమాస్థాయ శక్యా వృత్తిర్యుధిష్ఠిర ।
విక్రమస్వ మహాబాహో జహి శత్రూన్పరంతప ॥ 5-72-5(34430)
అతిగృద్ధాః కృతస్నేహా దీర్ఘకాలం సహోషితాః ।
కృతమిత్రాః కృతబలా ధార్తరాష్ట్రాః పరంతప ॥ 5-72-6(34431)
న పర్యాయోఽస్తి యత్సాంయం త్వయి కుర్యుర్విశాంపతే ।
బలవత్తాం హి మన్యంతే భీష్మద్రోణకృపాదిభిః ॥ 5-72-7(34432)
యావచ్చ మార్దవేనైతాన్రాజన్నుపచరిష్యసి।
తావదేతే హరిష్యంతి తవ రాజ్యమరిందమ ॥ 5-72-8(34433)
నానుక్రోశాన్న కార్పణ్యాన్న చ ధర్మార్థకారణాత్।
అలం కర్తుం ధార్తరాష్ట్రస్తవ కామమరిందమ ॥ 5-72-9(34434)
ఏతదేవ నిమిత్తం తే ధార్తరాష్ట్రో యథా త్వయి ।
నాన్వతప్యత కోపేన తవ కృత్వాఽపి దుష్కరం ॥ 5-72-10(34435)
పితామహస్య ద్రోణస్య విదురస్య చ ధీమతః ।
బ్రాహ్మణానాం చ సాధూనాం రాజ్ఞశ్చ నగరస్య చ ॥ 5-72-11(34436)
పశ్యతాం కురుముఖ్యానాం సర్వేషామేవ తత్త్వతః।
దానశీలం మృదుం దాంతం ధర్మశీలమనువ్రతం ॥ 5-72-12(34437)
యత్త్వాముపధినా రాజంద్యూతే వంచితవాంస్తదా ।
న చాపత్రపతే తేన నృశంసః స్వేన కర్మణా ॥ 5-72-13(34438)
తథాశీలసమాచరే రాజన్మా ప్రణయం కృథాః ।
వధ్యాస్తే సర్వలోకస్య కిం పునస్తవ భారత ॥ 5-72-14(34439)
వాగ్భిస్త్వప్రతిరూపాభిరతుదత్త్వాం సహానుజం ।
శ్లాఘమానః ప్రహృష్టః సన్భ్రాతృభిః సహ భాషతే ॥ 5-72-15(34440)
ఏతావత్పాండవానాం హి నాస్తి కించిదిహ స్వకం ।
నామధేయం చ గోత్రం చ తదప్యేషాం న శిష్యతే ॥ 5-72-16(34441)
కాలేన మహతా చైషాం భవిష్యతి పరాభవః ।
ప్రకృతిం తే భజిష్యంతి నష్టప్రకృతయో మయి ॥ 5-72-17(34442)
దుఃశాసనేన పాపేన తదా ద్యూతే ప్రవర్తితే ।
అనాథవత్తదా దేవీ ద్రౌపదీ సుదురాత్మనా ॥ 5-72-18(34443)
ఆకృష్య కేశే రుదతీ సభాయాం రాజసంసది ।
భీష్మద్రోణప్రముఖతో గౌరితి వ్యాహృతా ముహుః ॥ 5-72-19(34444)
భవతా వారితాః సర్వే భ్రాతరో భీమవిక్రమాః ।
ధర్మపాశనిబద్ధాశ్చ న కించిత్ప్రతిపేదిరే ॥ 5-72-20(34445)
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ పరుషా వాచః స సముదీరయన్ ।
శ్లాఘతే జ్ఞాతిమధ్యే స్మ త్వయి ప్రవ్రజితే వనం ॥ 5-72-21(34446)
యే తత్రాసన్సమానీతాస్తే దృష్ట్వా త్వామనాగసం।
అశ్రుకంఠా రుదంతశ్చ సభాయామాసతే సదా ॥ 5-72-22(34447)
న చైనమభ్యనందంస్తే రాజానో బ్రాహ్మణైః సహ।
సర్వే దుర్యోధనం తత్ర నిందంతి స్మ సభాసదః ॥ 5-72-23(34448)
కులీనస్య చ యా నిందా వధో వాఽమిత్రకర్శన ।
మహాగుణో వధో రాజన్ను తు నిందా కుజీవికా ॥ 5-72-24(34449)
తదైవ నిహతో రాజన్యదైవ నిరపత్రపః।
నిందితశ్చ మహారాజ పృథివ్యాం సర్వరాజభిః ॥ 5-72-25(34450)
ఈషత్కరో వధస్తస్య యస్య చారిత్రమీదృశం ।
ప్రస్కుందేన ప్రతిస్తబ్ధశ్ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః ॥ 5-72-26(34451)
వధ్యః సర్ప ఇవానార్యః సర్వలోకస్య దుర్మతిః ।
జహ్యేన త్వమమిత్రఘ్న మా రాజన్విచికిత్సిథాః ॥ 5-72-27(34452)
సర్వథా త్వత్క్షమం చైతద్రోచతే చ మమానఘ।
యత్త్వం పితరి భీష్మే చ ప్రణిపాతం సమాచరేః ॥ 5-72-28(34453)
అహం తు సర్వలోకస్య గత్వా ఛేత్స్యామి సంశయం।
యేషామస్తి ద్విధాభావో రాజందుర్యోధనం ప్రతి ॥ 5-72-29(34454)
మధ్యే రాజ్ఞామహం తత్ర ప్రాతిపౌరుషికాన్గుణాన్ ।
తవ సంకీర్తయిష్యామి యే చ తస్య వ్యతిక్రమాః ॥ 5-72-30(34455)
బ్రువతస్తత్ర మే వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితం।
నిశంయ పార్థివాః సర్వే నానాజనపదేశ్వరాః ॥ 5-72-31(34456)
త్వయి సంప్రతిపత్స్యంతే ధర్మాత్మా సత్యవాగితి ।
తస్మింశ్చాధిగమిష్యంతి యథా లోభాదవర్తత ॥ 5-72-32(34457)
గర్హయిష్యామి చైవైనం పౌరజానపదేష్వపి ।
వృద్ధబాలానుపాదాయ చాతుర్వర్ణ్యే సమాగతే ॥ 5-72-33(34458)
శమం వై యాచమానస్త్వం నాధర్మం తత్ర లప్స్యసే ।
కురూన్విగర్హయిష్యంతి ధృతరాష్ట్రం చ పార్థివాః ॥ 5-72-34(34459)
తస్మింల్లోకపరిత్యక్తే కిం కార్యమవశిష్యతే।
హతే దుర్యోధనే రాజన్యదన్యత్క్రియతామితి ॥ 5-72-35(34460)
యాత్వా చాహం కురూన్సర్వాన్యుష్మదర్థమహాపయన్ ।
యతిష్యే ప్రశమం కర్తుం లక్షయిష్యే చ చేష్టితం ॥ 5-72-36(34461)
కౌరవాణాం ప్రవృత్తిం చ గత్వా యుద్ధాధికారికాం ।
నిశంయ వినివర్తిష్యే జయాయ తవ భారత ॥ 5-72-37(34462)
సర్వథా యుద్ధమేవాహమాశంసాపి పరైః సహ ।
నిమిత్తాని హి సర్వాణి తథా ప్రాదుర్భవంతి మే ॥ 5-72-38(34463)
మృగాః శకుంతాశ్చ వదంతి ఘోరం
హస్త్యశ్వముఖ్యేషు నిశాముఖేషు ।
ఘోరాణి రూపాణి తథైవ చాగ్ని-
ర్వర్ణాన్బహూన్పుష్యతి ఘోరరూపాన్ ॥ 5-72-39(34464)
మనుష్యలోకక్షయకృత్సుఘోరో
నో చేదనుప్రాప్త ఇహాంతకః స్యాత్।
శస్త్రాణి యంత్రం కవచాన్రథాంశ్చ
నాగాన్హయాంశ్చ ప్రతిపాదయిత్వా ॥ 5-72-40(34465)
యోధాశ్చ సర్వే కృతనిశ్చయాస్తే
భవంతు హస్త్యశ్వరథేషు యత్తాః।
సాంగ్రామికం తే యదుపార్జనీయం
సర్వం సమగ్రం కురు తన్నరేంద్ర ॥ 5-72-41(34466)
దుర్యోధనో న హ్యలమద్య దాతుం
జీవంస్తవైతన్నృపతే కథంచిత్।
యత్తే పురస్తాదభవత్సమృద్ధం
ద్యూతే హృతం పాండవముఖ్య రాజ్యం ॥ ॥ 5-72-42(34467)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి భగవద్యానపర్వణి ద్విసప్తతితమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-72-3 నైష్ఠికం కర్మ యావజ్జీవం బ్రహ్మచర్యం పారివ్రాజ్యం చ।
విహితమితి శేషః ॥
5-72-4 కార్పణ్యం గ్రామపంచకం దేహీతి దీనవచనం ॥
5-72-5 వృత్తిః జీవికా కర్తుమితి శేషః ॥
5-72-6 అతిగృద్ధాః అత్యంతలుబ్ధాః ॥
5-72-7 పర్యాయ ఉపాయః। యద్యేన బలవత్తాం స్వస్యేతి శేషః ॥
5-72-9 అనుక్రోశాత్ భవత్సు కృపాతః ।
కార్పణ్యాత్ స్వస్య దైన్యాత్। అలం కర్తుం పూర్ణం కర్తుం న సమర్థాః ॥
5-72-10 నిమిత్తం అశమే కారణం ॥
5-72-17 ప్రకృతిం పంచతాం ।
మయి మత్సమీపే నష్టా ప్రకృతిః శౌర్యాదిరూపః స్వభావో యేషాం ॥
5-72-19 గౌరివ సర్వభోజ్యేత్యుపహాసో గౌర్గౌరితి ॥
5-72-26 ప్రస్కృందేన చక్రాకారయా వేదికయా ॥
5-72-29 ద్విధాభావః అయం సాధురసాధుర్వేతి సంశయః ॥
5-72-30 ప్రాతిపౌరుషికాన్ సర్వపురుషసాధారణాన్ ॥
5-72-35 హతే నింద్యతయా నష్టప్రాయే ॥
5-72-36 యాత్వా గత్వా ॥
5-72-37 నిశంయ ఆలోచ్య ॥
5-72-40 తర్హి ఏతన్న స్యాదితి శేషః।
ప్రతిపాదయిత్వా సంజీకృత్య ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.