(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 040

॥ శ్రీః ॥
5.40. అధ్యాయః 040
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
విదురేణ ధృతరాష్ట్రం ప్రతి తత్తద్వర్ణవర్మణాం తైత్తైశ్వశ్యానుష్ఠేయత్వకథనపూర్వకం యుధిష్ఠిరస్య రాజ్యం ప్రదాయ క్షాత్రధర్మే నియోజనచోదనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

విదుర ఉవాచ। 5-40-0x(3496)(33286)
యోఽభ్యర్చితః మద్భిరసంజమానః
కరోత్యర్థం శక్తిమహాపయిత్వా।
క్షిప్రం యశస్తం సముపైతి మంత-
మలం ప్రసన్నా హి సుఖాయ సంతః ॥ 5-40-1(33287)
మహాంతమప్యర్థమధర్మయుక్తం
యః మంత్యజత్యనపాకృష్ట ఏవ।
సుఖం సుదుఃఖాన్యవముచ్య శేతే
జీర్ణాం త్వచం సర్ప ఇవావముచ్య ॥ 5-40-2(33288)
అనృతే చ సముత్కర్పో రాజగామి చ పైశునం ।
గురోశ్చాలీకనిర్బంధః సమాని బ్రహ్మహత్యయా ॥ 5-40-3(33289)
అసూయైకపదం మృత్యురతివాదః శ్రియో వధః।
అశుశ్రూషా త్వరా శ్లాఘా విద్యాయాః శత్రవస్త్రః ॥ 5-40-4(33290)
ఆలస్యం మదమోహౌ చ చాపలం గోష్ఠిరేవ చ।
స్తబ్ధతా చాభిమానిత్వం తథా త్యాగిత్వమేవ చ ॥ 5-40-5(33291)
ఏతే వై సప్త దోషాః స్యుః సదా విద్యార్థినాం మతాః ।
సుఖార్థినః కుతో విద్యా నాస్తి విద్యార్థినః సుఖం।
సుఖార్థీ వా త్యజేద్విద్యాం విద్యార్థీ వా త్యజేత్సుఖం ॥ 5-40-6(33292)
నాగ్నిస్తృప్యతి కాష్ఠానాం నాపగానాం మహోదధిః।
నాంతకః సర్వభూతానాం న పుంసాం వామలోచనా ॥ 5-40-7(33293)
ఆశా ధృతిం హంతి సమృద్ధిమంతకః
క్రోధః శ్రియం హంతి యశః కదర్యతా ।
అపాలనం హంతి పశూంశ్చ రాజ-
న్నేకః క్రుద్ధో బ్రాహ్మణో హంతి రాష్ట్రం ॥ 5-40-8(33294)
అజాశ్చ కాంస్యం రజతం చ నిత్యం
మధ్వాకర్షః శకునిః శ్రోత్రియశ్చ ।
వృద్ధో జ్ఞాతిరవసన్నః కులీన
ఏతాని తే సంతు గృహే సదైవ ॥ 5-40-9(33295)
అజోక్షా చందనం వీణా ఆదర్శో మధుసర్పిషీ ।
విషమౌదుంబరం శంఖః స్వర్ణనాభోఽథ రోచనా ॥ 5-40-10(33296)
గృహే స్థాపయితవ్యాని ధన్యాని మనురబ్రవీత్।
దేవబ్రాహ్మణపూజార్థమతిథీనాం చ భారత ॥ 5-40-11(33297)
ఇదం చ త్వాం సర్వపరం బ్రవీమి
పుణ్యం పదం తాత మహావిశిష్టం।
న జాతు కామాన్న భయాన్న లోభా-
ద్ధర్మం జహ్యాజ్జీవిస్యాపి హేతోః ॥ 5-40-12(33298)
నిత్యో ధర్మః సుఖదుఃఖే త్వనిత్యే
జీవో నిత్యో ధాతురస్య త్వనిత్యః।
త్యక్త్వాఽనిత్యం ప్రతితిష్ఠస్వ నిత్యే
సంతుష్య సంతోషపరా హి సంతః ॥ 5-40-13(33299)
మహాబలాన్పశ్య మహానుభావాన్
ప్రశాస్య భూమిం ధనధాన్యపూర్ణాం।
రాజ్యాని హిత్వా విపులాంశ్చ భోగాన్।
గతాన్నరేంద్రాన్వశమంతకస్య ॥ 5-40-14(33300)
మృతం పుత్రం దుఃఖపుష్టం మనుష్యా
ఉత్క్షిప్య రాజన్స్వగృహాన్నిర్హరంతి।
తం ముక్తకేశాః కరుణం రుదంతి
చితామధ్యే కాష్ఠమివ క్షిపంతి॥ 5-40-15(33301)
అన్యో ధనం ప్రేతగతస్య భుంక్తే
వయాంసి చాగ్నిశ్చ శరీరధాతూన్।
ద్వాభ్యామయం సహ గచ్ఛత్యముత్ర
పుణ్యేన పాపేన చ వేష్ట్యమానః ॥ 5-40-16(33302)
ఉసృజ్య వినివర్తంతే జ్ఞాతయః సుహృదః సుతాః।
అపుష్పానఫలాన్వృక్షాన్యథా తాత పతత్రిణః ॥ 5-40-17(33303)
అగ్నౌ ప్రాస్తం తు పురుషం కర్మాన్వేతి స్వయం కృతం।
తస్మాత్తు పురుషో యత్నాద్ధర్మం సంచినుయాచ్ఛనైః ॥ 5-40-18(33304)
అస్మాల్లోకాదూర్ధ్వమముష్య చాధో
మహత్తమస్తిష్ఠతి హ్యంధకారం।
తద్వై మహామోహనమింద్రియాణాం
బుద్ధ్యస్వ మా త్వాం ప్రలభేత రాజన్ ॥ 5-40-19(33305)
ఇదం వచః శక్ష్యసి చేద్యథావ-
న్నిశంయ సర్వం ప్రతిపత్తుమేవ।
యశః పరం ప్రాప్స్యసి జీవలోకే
భయం నచాముత్ర నచేహ తేఽస్తి ॥ 5-40-20(33306)
ఆత్మా నదీ భారత పుణ్యతీర్థా
సత్యోదయా ధృతికూలా దయోర్మిః।
తస్యాం స్నాతః పూయతే పుణ్యకర్మా
పుణ్యో హ్యాత్మా నిత్యమలోభ ఏవ ॥ 5-40-21(33307)
కామక్రోధగ్రాహవతీం పంచేంద్రియజలాం నదీం।
నావం ధృతిమయీం కృత్వా జన్మదుర్గాణి సంతర ॥ 5-40-22(33308)
ప్రజ్ఞావృద్ధం ధర్మవృద్ధం స్వబంధుం
విద్యావృద్ధం వయసా చాపి వృద్ధం ।
కార్యాకార్యే పూజయిత్వా ప్రసాద్య
యః సంపృచ్ఛేన్న స ముహ్యేత్కదాచిత్ ॥ 5-40-23(33309)
ధృత్యా శిశ్రోదరం రక్షేత్పాణిపాదం చ చక్షుషా ।
చక్షుఃశ్రోత్రే చ మనసా మనో వాచం చ కర్మణా ॥ 5-40-24(33310)
నిత్యోదకీ నిత్యయజ్ఞోపవీతీ
నిత్యస్వాధ్యాయీ పతితాన్నవర్జీ ।
సత్యం బ్రువన్గురవే కర్మ కుర్వ-
న్న బ్రాహ్మణశ్ర్యవతే బ్రహ్మలోకాత్ ॥ 5-40-25(33311)
అధీత్య వేదాన్పరిసంస్తీర్య చాగ్నీ-
నిష్ట్వా యజ్ఞైః పాలయిత్వా ప్రజాశ్చ।
గోబ్రహ్మణార్థం శస్త్రపూతాంతరాత్మా
హతః సంగ్రామే క్షత్రియః స్వర్గమేతి ॥ 5-40-26(33312)
వైశ్యోఽధీత్య బ్రాహ్మణాన్క్షత్రియాంశ్చ
ధనైః కాలే సంవిభజ్యాశ్రితాంశ్చ।
త్రేతాపూతం ధూమమాఘ్రాయ పుణ్యం
ప్రేత్య స్వర్గే దివ్యసుఖాని భుంక్తే ॥ 5-40-27(33313)
బ్రహ్మ క్షత్రం వైశ్యవర్ణం చ శూద్రః
క్రమేణైతాన్న్యాయతః పూజయానః।
తుష్టేష్వేతేష్వవ్యథో దగ్ధపాప-
స్త్యక్త్వా దేహం స్వర్గసుఖాని భుంక్తే ॥ 5-40-28(33314)
చాతుర్వర్ణ్యస్యైష ధర్మస్తవోక్తో
హేతుం చానుబ్రువతో మే నిబోధ।
క్షాత్రాద్ధర్మాద్ధీయతే పాండుపుత్ర-
స్తం త్వం రాజన్రాజధర్మే నియుంక్ష ॥ 5-40-29(33315)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-40-30x(3497)
ఏవమేతద్యథా త్వం మామనుశాసని నిత్యదా।
మమాపి చ మతిః సౌంయ భవత్యేవం యథాత్థ మాం ॥ 5-40-30(33316)
సా తు బుద్ధిః కృతాప్యేవం పాండవాన్ప్రతి మే సదా।
దుర్యోధనం సమాసాద్య పునర్విపరివర్తతే ॥ 5-40-31(33317)
న దిష్టమభ్యతిక్రాంతుం శక్యం భూతేన కేనచిత్।
దిష్టమేవ ధ్రువం మన్యే పౌరుషం తు నిరర్థకం ॥ ॥ 5-40-32(33318)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి చత్వారింశోఽధ్యాయః ॥ ॥ సమాప్తమిదం ప్రజాగరపర్వ ॥ -------

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-40-1 ప్రమన్నః సంతః సాధవః సుఖాయ అలం సుఖం దాతుం పర్యాప్తాః ॥
5-40-4 ఏకపదం సర్వాత్మనా ॥
5-40-5 మదమోహౌ ఏకీకృత్య సప్త ॥
5-40-9 ఆకర్షః విషాదీనాం ॥
5-40-10 అజేన సహితః ఉక్షా అజోక్షా।
ఔదుంబరం తాంరమయం పాత్రజాతం।
విషం లోహమితి సర్వజ్ఞః। స్వర్ణనాభః శాలగ్రామః । దక్షిణావర్తః శంఖః ।
5-40-11 ధన్యాని మంగలావహాని ॥
5-40-12 మహావిశిష్టం మహేన ఉత్సవేన అవిశిష్టం సమానం మాంగలికమిత్యర్థః ॥
5-40-19 అస్మాల్లోకాదూర్ధ్వం స్వర్గే। అముష్య అముష్మాత్ స్వర్గాత్। ప్రలభేత స్పృశేత్ ॥
5-40-20 ప్రతిపత్తుం జ్ఞాతుం శక్ష్యసి చేదితి సంబంధః ॥
5-40-21 పుణ్యమపి కిం నిత్య మలోభ ఏవ। వైరాగ్యాత్ర పరం పుణ్యమిత్యర్థః ॥
5-40-24 మనో వాచం చ విద్యయేతి ఙ పాఠః ॥
5-40-25 నిత్యోదకీ యథాకాలం స్నానాచమనపరః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.