(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 038

॥ శ్రీః ॥
5.38. అధ్యాయః 038
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
విదురేణ ధృతరాష్ట్రంప్రతి నీతికథనపూర్వకం పాండవేభ్యో రాజ్యాప్రదానే దుర్యోధనస్య రాజ్యభ్రంశకథనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

విదుర ఉవాచ। 5-38-0x(3491)(33151)
ఊర్ధ్వం ప్రాణా హ్యుత్క్రామంతి యూనః స్థవిర ఆయతి।
ప్రత్యుత్థానాభివాదాభ్యాం పునస్తాన్ప్రతిపద్యతే ॥ 5-38-1(33152)
పీఠం దత్త్వా సాధవేఽభ్యాగతాయ
ఆనీయాపః పరినిర్ణిజ్య పాదౌ।
సుఖం పృష్ట్వా ప్రతివేద్యాత్మసంస్థాం
తతో దద్యాదన్నమవేక్ష్య ధీరః ॥ 5-38-2(33153)
యస్యోదకం మధుపర్కం చ గాం చ
న మంత్రవిత్ప్రతిగృహ్ణాతి గేహే ।
లోభాద్భయాదథ కార్పణ్యతో వా
తస్యానర్థం జీవితమాహురర్యాః ॥ 5-38-3(33154)
చికిత్సకః శల్యకర్తావకీర్ణీ
స్తేనః క్రూరో మద్యపో భ్రూణహా చ।
సేనాజీవీ శ్రుతివిక్రాయకశ్చ
భృశం ప్రియోఽప్యతిథిర్నోదకార్హః ॥ 5-38-4(33155)
అవిక్రేయం లవణం పక్వమన్నం
దధి క్షీరం మధు తైలం ఘృతం చ।
తిలా మాంసం ఫలమూలాని శాకం
రక్తం వాసః సర్వగంధా గుడాశ్చ॥ 5-38-5(33156)
అరోషణో యః సమలోష్ఠాశ్మకాంచనః
ప్రహీణశోకో గతసంధివిగ్రహః ।
నిందాప్రశంసోపరతః ప్రియాప్రియే
త్యజన్నుదాసీనవదేష భిక్షుకః ॥ 5-38-6(33157)
నీవారమూలేంగుదశాకవృత్తిః
సుసంయతాత్మాగ్నికార్యేషు చోద్యః।
వనే వసన్నతిథిష్వప్రమత్తో
ధురంధరః పుణ్యకృదేష తాపసః ॥ 5-38-7(33158)
అపకృత్య బుద్ధిమతో దూరస్థోఽస్మీతి నాశ్వసేత్।
దీర్ఘౌ బుద్ధిమతో బాహూ యాభ్యాం హింసతి హింసితః ॥ 5-38-8(33159)
న విశ్వసేదవిశ్వస్తే విశ్వస్తే నాతివిశ్వసేత్।
విశ్వాసాద్భయముత్పన్నం మూలాన్యపి నికృంతతి ॥ 5-38-9(33160)
అనీర్షుర్గుప్తదారశ్చ సంవిభాగీ ప్రియంవదః।
శ్లక్ష్ణో మధురవాక్స్త్రీణాం న చాసాం వశగో భవేత్ ॥ 5-38-10(33161)
పూజనీయా మహాభాగాః పుణ్యాశ్చ గృహదీప్తయః।
స్త్రియః శ్రియో గృహస్యోక్తాస్తస్మాద్రక్ష్యా విశేషతః ॥ 5-38-11(33162)
పితురంతఃపురం దద్యాన్మాతుర్దద్యాన్మహానసం।
గోషు చాత్మసమం దద్యాత్స్వయమేవ కృషిం వ్రజేత్।
భృత్యైర్వాణిజ్యచారం చ పుత్రైః సేవేత చ ద్విజాన్ ॥ 5-38-12(33163)
అద్భ్యోఽగ్నిర్బ్రహ్మతః క్షత్రమశ్మనో లోహముత్థితం।
తేషాం సర్వత్రగం తేజః స్వాసు యోనిషు శాంయతి ॥ 5-38-13(33164)
నిత్యం సంతం కులే జాతాః పావకోపమతేజసః।
క్షమావంతో నిరాకారాః కాష్ఠేఽగ్నిరివ శేరతే ॥ 5-38-14(33165)
యస్య మంత్రం న జానంతి బాహ్యాశ్చాభ్యంతరాశ్చ యే।
స రాజా సర్వతశ్చక్షుశ్చిరమైశ్వర్యమశ్నుతే ॥ 5-38-15(33166)
కరిష్యన్న ప్రభాషేత కృతాన్యేవ తు దర్శయేత్।
ధర్మకామార్థకార్యాణి తథా మంత్రో న భిద్యతే ॥ 5-38-16(33167)
గిరిపృష్ఠముపారుహ్య ప్రాసాదం వా రహోగతః।
అరణ్యే నిఃశలాకే వా తత్ర మంత్రోఽభిధీయతే ॥ 5-38-17(33168)
నాసుహృత్పరమం మంత్రం భారతార్హతి వేదితుం।
అపండితో వాపి సుహృత్పండితో వాప్యనాత్మవాన్ ॥ 5-38-18(33169)
నాపరీక్ష్య మహీపాలః కుర్యాత్సచివమాత్మనః।
అమాత్యే హ్యర్థలిప్సా చ మంత్రరక్షణమేవ చ ॥ 5-38-19(33170)
కృతాని సర్వకార్యాణి యస్య పారిషదా విదుః।
ధర్మే చార్థే చ కామే చ స రాజా రాజసత్తమః। 5-38-20(33171)
గూఢమంత్రస్య నృపతేస్తస్య సిద్ధిరసంశయం ॥
అప్రశస్తాని కార్యాణి యో మోహాదనుతిష్ఠతి। 5-38-21(33172)
స తేషాం విపరిభ్రంశాద్భ్రశ్యతే జీవితాదపి ॥
కర్మణాం తు ప్రశస్తానామనుష్ఠానం సుఖావహం। 5-38-22(33173)
తేషామేవాననుష్ఠానం పశ్చాత్తాపకరం మతం॥
అనధీత్య యథా వేదాన్న విప్రః శ్రాద్ధమర్హతి । 5-38-23(33174)
ఏవమశ్రుతషాంగుణ్యో న మంత్రం శ్రోతుమర్హతి ॥
స్థానవృద్ధిక్షయజ్ఞస్య షాంగుణ్యవిదితాత్మనః। 5-38-24(33175)
అనవజ్ఞాతశీలస్య స్వాధీనా పృథివీ నృప ॥
అమోఘక్రోధహర్షస్య స్వయం కృత్వాన్వవేక్షిణః। 5-38-25(33176)
ఆత్మప్రత్యయకోశస్య వసుదైవ వసుంధరా ॥
నామమాత్రేణా తుష్యేత ఛత్రేణ చ మహీపతిః। 5-38-26(33177)
భృత్యేభ్యో విసృజేదర్థాన్నైకః సర్వహరో భవేత్ ॥
బ్రాహ్మణం బ్రాహ్మణో వేద భర్తా వేద స్త్రియం తథా। 5-38-27(33178)
అమాత్యం నృపతిర్వేద రాజా రాజానమేవ చ ॥
న శత్రుర్వశమాపన్నో మోక్తవ్యో వధ్యతాం గతః। 5-38-28(33179)
న్యగ్భూత్వా పర్యుపాసీత వధ్వం హన్యాద్బలే సతి ॥
అహతాద్ధి భయం తస్మాజ్జాయతే నచిరాదివ ॥ 5-38-29(33180)
దైవతేషు ప్రయత్నేన రాజసు బ్రాహ్మణేషు చ।
నియంతవ్యః సదా క్రోధో వృద్ధబాలాతురేషు చ॥ 5-38-30(33181)
నిరర్థం కలహం ప్రాజ్ఞో వర్జయేన్మూఢసేవితం।
కీర్తి చ లభతే లోకే న చానర్థేన యుజ్యతే ॥ 5-38-31(33182)
ప్రసాదో నిష్ఫలో యస్య క్రోధశ్చాపి నిరర్థకః।
న తం భర్తారమిచ్ఛంతి షంఢం పతిమివ స్త్రియః ॥ 5-38-32(33183)
న బుద్ధిర్ధనలాభాయ న జాడ్యమసమృద్ధయే।
లోకపర్యాయవృత్తాంతం ప్రాజ్ఞో జానాతి నేతరః ॥ 5-38-33(33184)
విద్యాశీలవయోవృద్ధాన్బుద్ధివృద్ధాంశ్చ భారత।
ధనాభిజాతవృద్ధాంశ్చ నిత్యం మూఢోఽవమన్యతే॥ 5-38-34(33185)
అనార్యవృత్తమప్రాజ్ఞమసూయకమధార్మికం।
అనర్థాః క్షిప్రమాయాంతి వాగ్దుష్టం క్రోధనం తథా ॥ 5-38-35(33186)
అవిసంవాదనం దానం సమయస్యావ్యతిక్రమః ।
ఆవర్తయంతి భూతాని సంయక్ప్రణిహితా చ వాక్॥ 5-38-36(33187)
అవిసంవాదకో దక్షః కృతజ్ఞో మతిమానృజుః ।
అపి సంక్షీణకోశోఽపి లభతే పరివారణం ॥ 5-38-37(33188)
ధృతిః శమో దమః శౌచం కారుణ్యం వాగనిష్ఠురా।
మిత్రాణాం చానభిద్రోహః సప్తైతాః సమిధః శ్రియః ॥ 5-38-38(33189)
అసంవిభాగీ దుష్టాత్మా కృతఘ్నో నిరపత్రపః ।
తాదృఙ్వరాధిపో లోకే వర్జనీయో నరాధిప ॥ 5-38-39(33190)
న చ రాత్రౌ సుఖం శేతే ససర్ప ఇవ వేశ్మని।
యః కోపయతి నిర్దోషం సదోషోఽభ్యంతరం జనం ॥ 5-38-40(33191)
యేషు దుష్టేషు దోషః స్యాద్యోగక్షేమస్య భారత।
సదా ప్రసాదనం తేషాం దేవతానామివాచరేత్ ॥ 5-38-41(33192)
యేఽర్థాః స్త్రీషు సమాయుక్తాః ప్రమత్తపతితేషు చ।
యే చానార్యే సమాసక్తాః సర్వే తే సంశయం గతాః ॥ 5-38-42(33193)
యత్ర స్త్రీ యత్ర కితవో బాలో యత్రానుశాసితా।
మంజంతి తేఽవశా రాజన్నద్యామశ్మప్లవా ఇవ ॥ 5-38-43(33194)
ప్రయోజనేషు యే సక్తా న విశేషేషు భారత।
తానహం పండితాన్మన్యే విశేషా హి ప్రసంగినః ॥ 5-38-44(33195)
యం ప్రశంసంతి కితవా యం ప్రశంసంతి చారణాః ।
యం ప్రశంసంతి బంధక్యో న స జీవతి మానవః ॥ 5-38-45(33196)
హిత్వా తాన్పరమేష్వాసాన్పాండవానమితౌజసః।
ఆహితం భారతైశ్వర్యం త్వయా దుర్యోధనే మహత్ ॥ 5-38-46(33197)
తం ద్రక్ష్యసి పరిభ్రష్టం తస్మాత్త్వమచిరాదివ।
ఐశ్వర్యమదసంమూఢం బలిం లోకత్రయాదివ ॥ ॥ 5-38-47(33198)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి అష్టత్రింశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-38-1 ఆయతి ఆగచ్ఛతి ॥
5-38-2 నిర్ణిజ్య ప్రక్షాల్య। ఆత్మసంస్థాం స్వస్థితిం ॥
5-38-4 అవకీర్ణీ నష్టబ్రహ్మచర్యః। నోదకార్హ ఉదకమాత్రానర్హోఽపి అతిథిః భృశం ప్రియః ॥
5-38-15 సర్వతశ్చక్షుశ్చారేః పరమంత్రం జానన్ ॥
5-38-17 నిఃశలాకే రహసి ॥
5-38-20 పారిషాదః సభాసదః ॥
5-38-23 షాంగుణ్యం షణ్ణాం సంధివిగ్రహయానాసనద్వైధీభావసమాశ్రయాణాం సమూహః
న శ్రుతో యేన సః ॥
5-38-25 ఆత్మనైవ ప్రత్యయో జ్ఞానం యస్య స్వయమేవ జ్ఞాతకోశస్య ॥
5-38-26 నామమాత్రేణైవ రాజా భవేత్। భోగాంస్తు భృత్యైః సమానానేవ భుంజీత ॥
5-38-36 ఆవర్తయంతి శత్రూనపి స్వీయాన్కుర్వంతి । ప్రణిహితా ప్రయుక్తా ॥
5-38-37 పరివారణం పరివారాన్ భృత్యమిత్రాదీన్ ॥
5-38-38 సమిధః ఉద్దీపికాః ॥
5-38-39 అసంవిభాగీ పోష్యేభ్యోఽదత్త్వా స్వయం భుంజానః ॥
5-38-44 యే భృత్యాః విశేషా ఆధిక్యాని। ప్రసంగినః ప్రసంగః సంఘర్షస్తత్కారిణః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.