(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 030

॥ శ్రీః ॥
5.30. అధ్యాయః 030
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
సంజయేన గమనాయ యుధిష్ఠిరాద్యామంత్రణం ॥ 1 ॥ యుధిష్ఠిరేణ సంజయంప్రతి ఆభీష్మం ఆఖంజకుబ్జం సర్వేషు యథాయోగ్యం వందనాదిపూర్వకం స్వస్య కుశలనివేదనచోదనం ॥ 2 ॥ తథా దుర్యోధనంప్రతి సంధివిగ్రహాన్యతరపక్షస్వీకరణాభ్యనుజ్ఞానకథనచోదనం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 5-30-0x(3431)(32588)
ఆమంత్రయే త్వాం నరదేవదేవ
గచ్ఛాంయహం పాండవ స్వస్తి తేఽస్తు।
కచ్చిన్న వాచా వృజినం హి కించి-
దుచ్చారితం మే మనసోఽభిషంగాత్ ॥ 5-30-1(32589)
జనార్దనం భీమసేనార్జునౌ చ
మాద్రీసుతౌ సాత్యకిం చేకితానం ।
ఆమంత్ర్య గచ్ఛామి శివం సుఖం వః
సౌంయేన మాం పశ్యత చక్షుషా నృపాః ॥ 5-30-2(32590)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-30-3x(3432)
అనుజ్ఞాతః సంజయ స్వస్తి గచ్ఛ
న నః స్మరస్యప్రియం జాతు విద్వన్।
విద్మశ్చ త్వాం తే చ వయం చ సర్వే
శుద్ధాత్మానం మధ్యగతం సభాస్థం ॥ 5-30-3(32591)
ఆప్తో దూతః సంజయ సుప్రియోఽసి
కల్యాణవాక్ శీలవాంస్తృప్తిమాంశ్చ।
న ముహ్యేస్త్వం సంజయ జాతు మత్యా
న చ క్రుద్ధ్యేరుచ్యమానోఽపి తత్త్వం ॥ 5-30-4(32592)
న మర్మగాం జాతు వక్తాఽసి రూక్షాం
నోపశ్రుతిం కటుకాం నోతి శుష్కాం।
ధర్మారామామర్థవతీమహింస్రా-
మేతాం వాచం తవ జానీమ సూత ॥ 5-30-5(32593)
త్వమేవ నః ప్రియతమోఽసి దూత
ఇహాగచ్ఛేద్విదురో వా ద్వితీయః।
అభీక్ష్ణదృష్టోఽసి పురాతనస్త్వం
ధనంజయస్యాత్మసమః సఖాఽసి ॥ 5-30-6(32594)
ఇతో గత్వా సంజయ క్షిప్రమేవ
ఉపాతిష్ఠేథా బ్రాహ్మణాన్యే తదర్హాః।
విశుద్ధవీర్యాశ్చరణోపపన్నాః
కులే జాతాః సర్వధర్మాపపన్నాః ॥ 5-30-7(32595)
స్వాధ్యాయినో బ్రాహ్మణా భిక్షవశ్చ
తపస్వినో యే చ నిత్యా వనేషు ।
అభివాద్య తాన్మద్వచనేన వృద్ధాం-
స్తథైవ తాన్కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-8(32596)
పురోహితం ధృతరాష్ట్రస్య రాజ్ఞ-
స్తథాచార్యానృత్విజో యే చ తస్య।
తాంశ్చైవత్వం సహితాన్వై యథావత్
సంగచ్ఛేథాః కుశలేనైవ సూత ॥ 5-30-9(32597)
అశ్రోత్రియా యే చ వసంతి వృద్ధా
మనస్వినః శీలబలోపపన్నాః ।
ఆశంసంతోఽస్మాకమనుస్మరంతో
యథాశక్తి ధర్మమాత్రాం చరంతః ॥ 5-30-10(32598)
శ్లాఘస్వ మాం కుశలినం స్మ తేభ్యో
హ్యనామయం తాత పృచ్ఛేర్జఘన్యం।
యే జీవ్తి వ్యవహారేణ రాష్ట్రే
పశూంశ్చ యే పాలయంతో వసంతి।
` కృషీవలా బిభ్రతి యే చ లోకం
తేషాం సర్వషాం కుశలం స్మ పృచ్ఛేః ॥' 5-30-11(32599)
ఆచార్య ఇష్టో నయగో విధేయో
వేదానభీప్సన్బ్రహ్మచర్యం చచార।
యోఽస్త్రం చతుష్పాత్పునరేవ చక్రే
ద్రోణః ప్రసన్నోఽభివాద్యస్త్వయాసౌ ॥ 5-30-12(32600)
అధీతవిద్యశ్చరణోపపన్నో
యోఽస్త్రం చతుష్పాత్పునరేవ చక్రే।
గంధర్వపుత్రప్రతిమం తరస్వినం
తమశ్వత్థామానం కుశలం స్మ పృచ్ఛేః ॥ 5-30-13(32601)
శారద్వతస్యావసథం స్మ గత్వా
మహారథస్యాత్మవిదాం వరస్య।
త్వం మామభీక్ష్ణం పరికీర్తయన్వై
కృపస్య పాదౌ సంజయ పాణినా స్పృశేః ॥ 5-30-14(32602)
యస్మిన్శౌర్యమానృశంస్యం తపశ్చ
ప్రజ్ఞా శీలం శ్రుతరూపే ధృతిశ్చ।
పాదౌ గృహీత్వా కురుసత్తమస్య
భీష్మస్య మాం తత్ర నివేదయేథాః ॥ 5-30-15(32603)
ప్రజ్ఞాచక్షుర్యః ప్రణేతా కురూణాం
బహుశ్రుతో వృద్ధసేవీ మనీషీ।
తస్మై రాజ్ఞే స్థవిరాయాభివాద్య
ఆచక్షీథాః సంజయ మామరోగం ॥ 5-30-16(32604)
జ్యేష్ఠః పుత్రో ధృతరాష్ట్రస్య మందో
మూర్ఖః శఠః సంజయ పాపశీలః।
యస్యాపవాదః పృథివీం యాతి సర్వాం
సుయోధనం కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-17(32605)
భ్రాతా కనీయానపి తస్య మంద-
స్తథాశీలః సంజయ సోపి శశ్వత్।
మహేష్వాసః శూరతమః కురూణాం
దుఃశాసనః కుశలం తాత వాచ్యః ॥ 5-30-18(32606)
యస్య కామో వర్తతే నిత్యమేవ
నాన్యః శమాద్భారతానామితి స్మ।
స బాహ్లికానామృషభో మనీషీ
పునర్యథా మాఽభివదేత్ప్రసన్నః ॥ 5-30-19(32607)
` భూరిశ్రవాస్తాత నిపాతయోధీ
మహేష్వాసో రథినాముత్తమోఽగ్ర్యః ।
గత్వా స్మ తం మద్వచనేన బ్రూయాః
శల్యం తథా మద్వచనాత్ప్రతీతః ॥ 5-30-20(32608)
మహేష్వాసో రథినాముత్తమోఽగ్ర్యః
సమః శలో రక్షితా పృష్ఠమస్య।
హీనిషేవో దేవితా యో మతాక్షః
సత్యవ్రతః పురుమిత్రో జయశ్చ।
యే ప్రస్థానం తత్ర మే నాభ్యనందం-
స్తేషాం సర్వేషాం కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥' 5-30-21(32609)
గుణైరనేకైః ప్రవరైశ్చ యుక్తో
విజ్ఞానవాన్నైవ చ నిష్ఠురో యః।
స్నేహాదమర్షం సహతే సదైవ
స సోమదత్తః పూజనీయో మతో మే॥ 5-30-22(32610)
అర్హత్తమః కురుషు సౌమదత్తిః
స నో భ్రాతా సంజయ మత్సఖా చ।
మహేష్వాసో రథినాముత్తమోఽర్హః
సహామాత్యః కుశలం తస్య పృచ్ఛేః ॥ 5-30-23(32611)
యే చైవాన్యే కురుముఖ్యా యువానః
పుత్రాః పౌత్రా భ్రాతరశ్చైవ యే నః।
యంయమేషాం మన్యసే యేన యోగ్యం
తత్తత్ప్రోచ్యానామయం సూత వాచ్యాః ॥ 5-30-24(32612)
యే రాజానః పాండవాయోధనాయ
సమానీతా ధార్తరాష్ట్రేణ కేచిత్।
వశాతయః సాల్వకాః కేకయాశ్చ
తథాంబష్ఠా యే త్రిగర్తాశ్చ ముఖ్యాః ॥ 5-30-25(32613)
ప్రాచ్యోదీచ్యా దాక్షిణ్యాత్యాశ్చ శూరా-
స్తథా ప్రతీచ్యాః పార్వతీయాశ్చ సర్వే।
అనృశంసాః శీలవృత్తోపున్నా-
స్తేషాం సర్వేషాం కుశలం సూత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-26(32614)
హస్త్యారోహా రథినః సాదినశ్చ
పదాతయశ్చార్యసంఘా మహాంతః।
ఆఖ్యాయ మాం కుశలినం స్మ నిత్య-
మనామయం పరిపృచ్ఛేః సమగ్రాన్ ॥ 5-30-27(32615)
తథా రాజ్ఞో హ్యర్థయుక్తానమాత్యాన్
దౌవారికాన్యే చ సేనాం నయంతి।
ఆయవ్యయం యే గమయంతి నిత్య-
మర్థాంశ్చ యే మహతశ్చింతయంతి ॥ 5-30-28(32616)
వృందారకం కురుమధ్యేష్వమూఢం
మహాప్రజ్ఞం సర్వధర్మోపపన్నం ।
న తస్య యుద్ధం రోచతే వై కదాచి-
ద్వైశ్యాపుత్రం కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-29(32617)
నికర్తనే దేవనే యోఽద్వితీయ-
శ్ఛన్నోపధః సాధుదేవీ మతాక్షః।
యో దుర్జయో దేవరథేన సంఖ్యే
స చిత్రసేనః కుశలం తాత వాచ్యః ॥ 5-30-30(32618)
గాంధారరాజః శకునిః పార్వతీయో
నికర్తనే యోఽద్వితీయోఽక్షదేవీ।
మానం కుర్వంధార్తరాష్ట్రస్య సూత
మిథ్యాబుద్ధేః కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-31(32619)
యః పాండవానేకరథేన వీరః
సముత్సహత్యప్రధృప్యాన్విజేతుం ।
యో ముహ్యతాం మోహయితాఽద్వితీయో
వైకర్తనః కుశలం తస్య పృచ్ఛేః ॥ 5-30-32(32620)
స ఏవ భక్తః స గురుః స భర్తా
స వై పితా స చ మాతా సుహృచ్చ।
అగాధబుద్ధిర్విదురో దీర్ఘదర్శీ
స నో మంత్రీ కుశలం తం స్మ పృచ్ఛేః ॥ 5-30-33(32621)
వృద్ధాః స్త్రియో యాశ్చ గుణోపపన్నా
జ్ఞాయంతే నః సంజయ మాతరస్తాః।
తాభిః సర్వాభిః సహితాభిః సమేత్య
స్త్రీభిః సవృద్ధాభిరభివాదం వదేథాః ॥ 5-30-34(32622)
కచ్చిత్పుత్రా జీవపుత్రాః సుసంయ-
గ్వర్తంతే వో వృత్తిమనృశంసరూపాః ।
ఇతి స్మోత్కా సంజయ బ్రూహి పశ్చా-
దజాతశత్రుః కుశలీ సపుత్రః ॥ 5-30-35(32623)
రాజ్ఞో భార్యాః సంజయ వేత్థ తత్ర
తాసాం సర్వాసాం కుశలం తాత పృచ్ఛేః ।
సుసంగుప్తాః సురభయోఽనవద్యాః
కచ్చిద్గృహానావసథాప్రమత్తాః ॥ 5-30-36(32624)
కచ్చిద్వృత్తిం శ్వశురేషు భద్రాః
కల్యాణీం వర్తధ్వమనృశంసరూపాం।
యథా చ వః స్యుః పతయోఽనుకూలా-
స్తథా వృత్తిమాత్మనః స్థాపయధ్వం ॥ 5-30-37(32625)
యా నః స్నుషాః సంజయ వేత్థ తత్ర
ప్రాప్తాః కులేభ్యశ్చ గుణోపపన్నాః।
ప్రజావత్యో బ్రూహి సమేత్య తాశ్చ
యుధిష్ఠిరో వోఽభ్యవదత్ప్రసన్నః ॥ 5-30-38(32626)
కన్యాః స్వజేథాః సదనేషు సంజయ
అనామయం మద్వచనేన పృష్ట్వా।
కల్యాణా వః సంతు పతయోఽనుకూలా
యూయం పతీనాం భవతానుకూలాః ॥ 5-30-39(32627)
అలంకృతా వస్త్రవత్యః సుగంధా
అబీభత్సాః సుఖితా భోగవత్యః।
లఘు యాసాం దర్శనం వాక్వ లఘ్వీ
వేశస్త్రియః కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-40(32628)
దాస్యః స్యుర్యా యే చ దాసాః కురూణాం
తదాశ్రయా బహవః కుబ్జఖంజాః।
ఆఖ్యాయ మాం కుశలినం స్మ తేభ్యో-
ఽప్యనామయం పరిపృచ్ఛేర్జఘన్యం । 5-30-41(32629)
కచ్చిద్వృత్తిం వర్తతే వై పురాణీం
కచ్చిద్భోగాందార్తరాష్ట్రో దదాతి।
అంగహీనాన్కృపణాన్వామనాన్వా
యానానృశంస్యాద్ధార్తరాష్ట్రో బిభర్తి ॥ 5-30-42(32630)
అంధాశ్చ సర్వే బధిరాస్తథైవ
హస్తాజీవా బహవో యేఽత్ర సంతి।
ఆఖ్యాయ మాం కుశలినం స్మ తేభ్యో-
ఽప్యనామయం పరిపృచ్ఛేర్జఘన్యం ॥ 5-30-43(32631)
మా భైష్ట దుఃఖేన కుజీవితేన
నూనం కృతం పరలోకేషు పాపం।
నిగృహ్య శత్రూన్సుహృదోఽనుగృహ్య
వాసోభిరన్నేన చ వో భరిష్యే ॥ 5-30-44(32632)
` న చాప్యేతచ్ఛక్యమేకేన వక్తుం
నానాదేశా బహవో జాతిసంఘాః।
విప్రోషితో బాలవద్ద్రష్టుమిచ్ఛ-
న్నమస్యేఽహం సంజయ భైమసేనాన్।
తే మే యథా వాచమిమాం యథోక్తాం
త్వయోచ్యమానాం శ్రృణుయుక్తథా కురు ॥ 5-30-45(32633)
సంత్యేవ మే బ్రాహ్మణేభ్యః కృతాని
భావీన్యథో నో బత వర్తయంతి ।
తాన్పశ్యామి యుక్తరూపాంస్తథైవ
తామేవ సిద్ధిం శ్రావయేథా నృపం తం ॥ 5-30-46(32634)
యే చానాథా దుర్బలాః సర్వకాల-
మాత్మన్యేవ ప్రయతంతేఽథ మూఢాః।
తాంశ్చాపి త్వం కృపణాన్సర్వథైవ
హ్యస్మద్వాక్యాత్కుశలం తాత పృచ్ఛేః ॥ 5-30-47(32635)
యే చాప్యన్యే సంశ్రితా ధార్తరాష్ట్రా-
న్నానాదిగ్భ్యోఽభ్యాగతాః సూతపుత్ర ।
దృష్ట్వా తాంశ్చైవార్హతశ్చాపి సర్వా-
న్సంపృచ్ఛేథాః కుశలం చావ్యయం చ ॥ 5-30-48(32636)
ఏవం సర్వానాగతాభ్యాగతాంశ్చ
రాజ్ఞో దూతాన్సర్వదిగ్భ్యోభ్యుపేతాన్ ।
పృష్ట్వా సర్వాన్కుశలం తాంశ్చ సూత
పశ్చాదహం కుశలీ తేషు వాచ్యః ॥ 5-30-49(32637)
న హీదృశాః సంత్యపరే పృథివ్యాం
యే యోధకా ధార్తరాష్ట్రేణ లబ్ధాః।
ధర్మస్తు నిత్యో మమ ధర్మ ఏవ
మహాబలః శత్రునిబర్హణాయ ॥ 5-30-50(32638)
ఇదం పునర్వచనం ధార్తరాష్ట్రం
సుయోధనం సంజయ శ్రావయేథాః ।
యస్తే శరీరే హృదయం దునోతి
కామః కురూనసపత్నోఽనుశిష్యాం ॥ 5-30-51(32639)
న విద్యతే యుక్తిరేతస్య కాచి-
న్నైవం విధాస్యామి యథా ప్రియం తే।
దదస్వ వా శక్రపురీం మమైవ
యుధ్వస్వ వా భారతముఖ్యవీర ॥ ॥ 5-30-52(32640)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి సంజయానపర్వణి త్రింశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-30-1 అభిషంగాత్ ఆవేశాత్ ॥
5-30-5 ఉపశ్రుతిం వార్తాం। రూక్షాం మర్మగాం। కటుకాం నీరసాం ॥ 5 ॥
5-30-7 చరణం బ్రహ్మచర్యేణాధ్యయనం ॥
5-30-10 అశ్రోత్రియాః అత్రైవర్ణికాః శూద్రాదయః। ధర్మమాత్రాం ధర్మలేశం జరంతః ॥
5-30-11 శ్లాఘ్యస్వ స్తుహి। జఘన్యం పశ్చాతేభ్యస్తేషాం అనామయం పృచ్ఛేః।
వ్యవహారేణ వాణిజ్యాదినా పాలయంతః స్థానాధికారిణః ॥
5-30-12 చతుష్పాత్ మంత్ర ఉపచారః ప్రయోగః సంహారశ్చేతి చత్వారః పాదా అస్థేతి అస్త్రం ॥
5-30-13 గంధర్వేతి సౌందర్యం సంగీతం చ తస్మిన్ ద్యోతితం ॥
5-30-25 పాండవాయోధనాయ పాండవైః సహ యుద్ధాయ ॥
5-30-29 వృందారకం శ్రేష్ఠం ॥
5-30-30 నికర్తనేఽర్థాపహారే ।
ఛన్నోపధో గుప్తఛలః ॥
5-30-32 ముహ్యతాం ధార్తరాష్ట్రాణాం ॥
5-30-40 శీఘ్రహారి। వేశస్త్రియో వేశ్యాః ॥
5-30-44 శత్రూన్ ధార్తరాష్ట్రాన్ నిగృహ్య వః
యుష్మాన్ భరిష్యే పోషయిష్యే ఇతి బ్రూయా ఇతి శేషః ॥ 44 ।
5-30-46 మే మయా కృతాని వత్సరదేయాని నో వర్తయంతి న చాలయంతి।
త్వదీయా అధికారిణః తాన్యహం యథా యథావత్పశ్యమి తథైవ తాం సిద్ధిం త్వద్దత్తం సంయక్ పరిపాలయామీతి దూతద్వారా మాం శ్రావయేథా ఇతి తం నృపం దుర్యోధనం బ్రృహీతి శేషః ॥ 46 ॥
5-30-47 ఆత్మన్యేవ ప్రయతంతే న తు కర్తుం శక్నువంతి ॥
5-30-50 నిత్యః అవినాశిఫలః ॥ 50 ॥
5-30-52 యుక్తిః సంభావనా ఏతస్యార్థస్య న విద్యతే।
శక్రపురీం ఇంద్రప్రస్థం ॥ 52 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.