(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 028

॥ శ్రీః ॥
5.28. అధ్యాయః 028
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరేణ సంజయంప్రతి ధర్మాధర్మనిర్ణయస్య ఇతరాసాధారణతయా స్వస్య ధర్మరహస్యజ్ఞశ్రీకృష్ణవచనానుయయిత్వకథనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-28-0x(3429)(32512)
అసంశయం సంజయ సత్యమేత-
ద్ధర్మో వరః కర్మణాం యత్త్వమాత్థ ।
జ్ఞాత్వా తు మాం సంజయ గర్హయేస్త్వం
యది ధర్మం యద్యధర్మం చరామి ॥ 5-28-1(32513)
యత్రాధర్మో ధర్మరూపాణి ధత్తే
ధర్మః కృత్స్నో దృశ్యతోఽధర్మరూపః।
బిభ్రద్ధర్మో ధర్మరూపం తథా చ
విద్వాంసస్తం సంప్రపశ్యంతి బుద్ధ్యా ॥ 5-28-2(32514)
ఏవం తథైవాపది లింగమేత-
ద్ధర్మాధర్మౌ నిత్యవృత్తీ భజేతాం।
ఆద్యం లింగం యస్య తస్య ప్రమాణ-
మాపద్ధర్మం సంజయ తం నిబోధ ॥ 5-28-3(32515)
లుప్తాయాం తు ప్రకృతౌ యేన కర్మ
నిష్పాదయేత్తత్పరీప్సేద్విహీనః।
ప్రకృతిస్థశ్చాపది వర్తమాన
ఉభౌ గర్హ్యౌ భవతః సంజయైతౌ ॥ 5-28-4(32516)
అవినాశమిచ్ఛతాం బ్రాహ్మణానాం
ప్రాయశ్చిత్తం విహితం యద్విధాత్రా।
సంపశ్యేథాః కర్మసు వర్తమానాన్
వికర్మస్థాన్సంజయ గర్హయేస్త్వం ॥ 5-28-5(32517)
మనీషిణాం సత్త్విచ్ఛేదనాయ
విధియతే సత్సు వృత్తిః సదైవ।
అబ్రాహ్మణాః సంతి తు యే న వైద్యాః
సర్వోత్సంగం సాధు మన్యేత తేభ్యః ॥ 5-28-6(32518)
తదధ్వానః పితరో యే చ పూర్వే
పితామహా యే చ తేభ్యః పరేఽన్యే।
యజ్ఞైషిణో యే చ హి కర్మ కుర్యు-
ర్నాన్యం తతో నాస్తికోఽస్మీతి మన్యే ॥ 5-28-7(32519)
యత్కించనేదం విత్తమస్యాం పృథివ్యాం
యద్దేవానాం త్రిదశానాం పరం యత్।
ప్రాజాపత్యం త్రిదివం బ్రహ్మలోకం
నాధర్మతః సంజయ కామయేయం ॥ 5-28-8(32520)
ధర్మేశ్వరః కుశలో నీతిమాంశ్చా-
ప్యుపాసితా బ్రాహ్మణానాం మనీషీ।
నానావిధాంశ్చైవ మహాబలాంశ్చ
రాజన్యభోజాననుశాస్తి కృష్ణః ॥ 5-28-9(32521)
యది హ్యహం విసృజత్సామ గర్హ్యో
నియుధ్యమానో యది జహ్యాం స్వధర్మం ।
మహాయశాః కేశవస్తద్బ్రవీతు
వాసుదేవస్తూభయోరర్థకామః ॥ 5-28-10(32522)
శైనేయోఽయం చేదయశ్చాంధకాశ్చ
వార్ష్ణేయభోజాః కుకురాః సృంజయాశ్చ ।
ఉపాసీనా వాసుదేవస్య బుద్ధిం
నిగృహ్య శత్రూన్సుహృదో నందయంతి॥ 5-28-11(32523)
వృష్ణ్యంధకా హ్యుగ్రసేనాదయో వై
కృష్ణప్రణీతాః సర్వ ఏవేంద్రకల్పాః ।
మనస్వినః సత్యపరాయణాశ్చ
మహాబలా యాదవా భోగవంతః ॥ 5-28-12(32524)
కాశ్యో బభ్రుః శ్రియముత్తమాం గతో
లబ్ధ్వా కృష్ణం భ్రాతరమీశితారం ।
యస్మై కామాన్వర్షతి వాసుదేవో
గ్రీష్మాత్యయే మేఘ ఇవ ప్రజాఽభ్యః ॥ 5-28-13(32525)
ఈదృశోఽయం కేశవస్తాత విద్వాన్
విద్ధి హ్యేనం కర్మణాం నిశ్చయజ్ఞం।
ప్రియశ్చ నః సాధుతమశ్చ కృష్ణో
నాతిక్రామే వచనం కేశవస్య ॥ 5-28-14(32526)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి సంజయయానపర్వణి అష్టావింశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-28-2 ధర్మాధర్మపరీక్షాయాం త్రైవిధ్యమాహ యత్రేతి ।
యత్ర పురుషే దంభాదిమతి అధర్మః అభిచారార్థం మంత్రజపాదిః ధర్మ ఇత్యేవాన్యే జానంతి।
తథా ప్రచ్ఛన్నయోగిని దత్తాత్రేయాదౌ ధర్మో రాగద్వేషాదిశూన్యతారూపో యోగధర్మోఽపి ఉన్మత్తవదాచరణాదధర్మరూప ఇవ దృశ్యతే।
యత్ర వసిష్ఠాదౌ ధర్మః ధర్మరూప ఏవ।
యద్యపి చాండాలాదౌ అధర్మోఽప్యధర్మరూప ఏవాస్తి తథాపి తస్యానుపాదేయత్వాంత్రయమేవ విచార్యం।
ఏతచ్చ త్వథాపి విదుషా మయి విచార్యమిత్యాశయః ॥ 2 ॥
5-28-3 ఆపత్కాలవశాద్ధర్మాధర్మయోర్వ్యత్యాసో జాయత ఇత్యాహ ఏవమితి।
ఏతదేవంరూపం లోకప్రత్యక్షం లింగం బ్రాహ్మణస్య స్వాధ్యాయప్రవచనాది।
క్షత్రియస్య శౌర్యాది। వైశ్యస్య కృష్యాది ।
తత్తథైవ యథోక్తమేవ। తథాపి నిత్యవృత్తీ నిత్యం వర్తేతే తౌ నిత్యవృత్తీ ధర్మాధర్మౌ తల్లింగం భజేతాం।
అయం భావః। క్షత్రలింగం బ్రాహ్మణవైశ్యయోరాపది ధర్మః అనాపద్యధర్మః ।
తథా చైకస్యైవ లింగస్య వర్ణాంతరే అవస్థాభేదాద్ధర్మత్వమధర్మత్వం చ నిత్యమితి।
తత్రాపి విశేషమాహ ఆద్యమితి।
ఆద్యం బ్రాహ్మణలింగం యాజనాది యస్యాస్తి బ్రాహ్మణస్య తస్యైవ తత్ ప్రమాణం అవ్యభిచారి।
ఆపద్యపి క్షత్రియేణ యాజనాధ్యాపనాదికం న కర్తవ్యమిత్యర్థః।
ఏవం విధం తం ఆపద్ధర్మం శాస్త్రాన్నిబోధ బుధ్యస్వ ॥ 3 ॥
5-28-4 ప్రకృతిః జీవికాహేతుభూతం ధనం।
తచ్చ క్షత్రియస్య భూమిశస్త్రాదికం। వైశ్యస్య ధపశ్వాదికం।
తస్మిన్సర్వాత్మనా నష్టే సతి యేన కర్మ సంధ్యోపాసనాదికం నిష్పాదయేత్ తత్ భిక్షాటనాదికమపి పరిప్సేత్కర్తుమిచ్ఛేత్।
అన్యథా జీవికాయా అభావాత్కర్మలోపః ప్రాణనాశశ్చ స్యాదతోఽత్యంతాపది తావాన్ విప్రధమాఽపీతరైరనుష్ఠేయ ఏవ। ప్రకృతిస్థశ్చేతి।
ఆపది ఆపద్ధర్మే ప్రకృతిస్థోఽపి యద్యాపద్వర్మమనుసరేత్స లోభాద్గర్హ్యాః।
ఆపత్స్థోఽపి యది ప్రాకృతం ధరమమనుసరేత్స జీవనలోపాత్ కుటుంబహింసయా చ గర్హ్య ఇత్యర్థః।
యో న కర్మేతి కo డo పాఠః ॥ 4 ॥
5-28-5 యత్ యస్మాద్ధేతోః ।
విధాత్రా అవినాశం బ్రాహ్మణ్యవినాశాభావమిచ్ఛతాం బ్రాహ్మణానాం ఆపదుత్తీర్ణానాం ప్రాయశ్చిత్తం విహితం।
తస్మాద్ధఏతోరాపది అన్యస్యాన్యధర్మాశ్రయణం ప్రసక్తమేవేతి జ్ఞాయతే।
అత ఏవ ఏవచక్రాయాగస్మాభిః కృతం భిక్షాటనం నానుమితమిత్యర్థః।
ఏవమనాపది కర్మసు వర్తమానాన్ ఆపది చ వికర్మస్థాన్ సంపశ్యేథాః సంయగేవేదమితి పశ్యేథాః।
అన్యథా తు ఆపది కర్మస్థాన్ ఆత్మపరహింస్రాన్ అనాపది వికర్మస్థాంశ్చతిలుబ్ధాన్ విహర్గయేస్త్వం।
ఆపద్యేతాన్కర్మసు ఇతి కo డo పాఠః ॥ 5 ॥
5-28-6 కించ మనీషిణాం మనసః నిగ్రహం నాశం కర్తుమిచ్ఛతాం।
ఈష గతిహింసాదర్శనేష్విత్యస్య రూపం।
సత్త్విచ్ఛేదనాయ సత్త్వస్య బుద్ధిసత్త్వస్య చిదాత్మనా సహ ఏకలోలీభూతస్య విచ్ఛేదనాయ ముంజేషీకాన్యాయేన పృథక్కరణాయ సత్సు సతాం గృహేషు వృత్తిర్జీవికా శాస్త్రే విధీయతే। వేదానిమం లోకమముం చ పరిత్యజ్యాత్మనాత్మానమన్విచ్ఛేదితిశ్రుత్యాత్మాన్వేషణాయ సర్వసంన్యాసపూర్వకం భిక్షాచర్యవిధానాత్।
న బ్రాహ్మీ వృత్తిః కస్యాపి నింద్యా।
యేతు అబ్రహ్మాణా అపి వైద్యాః విద్యానిష్ఠాః న భవంతి తేషాం భిక్షాచర్యస్యావిధానాత్ తేభ్యః తేషామర్థే సర్వోత్సంగం సర్వేషాముత్సంగం సమీపం స్వధర్మసంయోగం ఆపదనాపదోరుచితం సాధు మన్యేత।
సర్వోచ్ఛేదమితి కo డo పాఠే తేభ్యస్తేషామర్థే భిక్షాద్యటనం సర్వధర్మోచ్ఛేదాయ మన్యేతేత్యర్థః ॥ 6 ।
5-28-7 తదధాన ఇతి।
పిత్రాదయః యజ్ఞైషిణో యే తే సర్వే తదధ్వానః స ఏవ మయోక్తోఽధ్వా మార్గో యేషాం తే తదధ్వానోఽభూవన్।
హి ప్రసిద్ధం। యే చ కర్మ న కుర్యుః సంన్యాసిన ఇత్యర్థః। తే సర్వే తదధ్వానః।
అహమపి ఆస్తికేఽస్మితి తతోఽన్యం అధ్వానం న మన్యే ॥ 7 ॥
5-28-9 ధర్మేశ్వరః ధర్మఫలస్య దాతా ॥ 9 ॥
5-28-12 కృష్ణప్రణీతాః కృష్ణేనైవ నీతిపథం నీతాః ॥ 12 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.